113. DE MERIDIAAN VAN ANDRÉ

kathedraal, actua

In de dwarsbeuk van onze Kathedraal ligt een lange koperen lijn in de vloer: 'de meridiaan van Antwerpen'.

Het zuidelijke glasraam van die dwarsbeuk heeft 2 kleine ronde gaatjes, eentje voor de zomer en eentje voor de winter.

Op  21 juni, tegen de middag, als de zon het hoogste staat en de dag het langste is, spreken we van de zonnewende of het zomer-solstitium. Op dat moment schijnt er een cirkelvormig schijnsel op die lijn.

Niemand van de talrijke kathedraalgidsen had het ooit kunnen vastleggen, tot André er zich mee ging moeien... en nu mogen we daar allemaal van meegenieten.

Dank U André voor deze uitzonderlijke foto!

Het prachtige glasraam krijgt zeker nog enkele rubriekje in onze ‘100 stukjes Kathedraal’.

©Klikfoto: Meridiaan in de Antwerpse Kathedraal, tijdens het zomer-solstitium.

gidsjoris 10 comments

Commentaren

  • Joris, ik wet uit "doorgaans welingelichte bron" dat bij de recente restauratie - in opdracht van architect Steenmeier - er een derde gaatje is bijgemaakt in het glasraam, zodat de zon nu ook zichtbaar zal zijn op de meridiaan wanneer ze anders door de aanwezigheid van het later geconstrueerde altaarverhoog op een niet zichtbaar gedeelte van deze koperen lijn zou vallen

    Misschien ook even vermelden dat heel wat andere gothische kerken / kathedralen zo"n meridiaan hebben (Sint-Michiels en Sint-Goedele in Brussel bv.). Allemaal het werk van de wiskundige Alphonse Quetelet en zijn medewerkers, die 1836 in opdracht van de fonkelnieuwe Belgische regering op die manier in de verschillende grote steden van ons land de exacte zonnetijd wou vasstellen - met het oog op het invoeren van een eenvormige tijd die voor het hele land zou gelden. Dat zou uiteindelijk de tijd van Ukkel worden, maar pas vele jaren later... Tot dan zal elke stad haar eigen tijd blijven gebruiken.

  • #Dirk VDP: Bedankt Dirk, ik wist niet dat de opdracht voor het derde gaatje van Rutger Steenmeijer kwam. Dus weer iets bijgeleerd.

  • Goh.. dit is echt wel heel interessant (ook het commentaar hier bij de reacties).. nog nooit van gehoord!
    Groetjesss!

  • Amper 2 keer per jaar te zien... Je zou je voor minder verplaatsen...
    Lie(f)s.

  • Niet enkel twee keer per jaar!

    Even verduidelijken hoe zo'n meridiaan werkt. De zon schijnt natuurlijk elke dag (en niet twee keer per jaar) door een van de drie openingen - soms toevallig zelfs door twee tegelijk - áls ze schijnt natuurlijk, wat bij ons klimaat niet altijd gegarandeerd is. En elke dag (voor wie de moeite doet om te komen kijken) vinden we het "lichtbolletje" dat de zon door die opening in het glasraam werpt terug ergens op de koperen meridiaanlijn op het exacte astronomische middaguur van Antwerpen. Alleen de plaats op die meridiaanlijn waar het bolletje verschijnt, verschuift in de loop van het jaar. Wanneer de zon op haar hoogste punt staat (21 juni), bevindt het bolletje zich het dichtst bij het venster met de opening. Op 21 december het verst daarvandaan.

    Wat kan men daarmee? Wel, gewoon het feit dat het bolletje ergens op de meridiaan staat, betekent dat het lokaal in Antwerpen middag is - belangijk voor wie zich, zoals Quetelet, met dit soort van dingen bezighoudt met het oog op het invoeren van een eenvormige tijd. Wat nog? Wie een heel nauwkeurige klok bij zich heeft (een speciale chronometer) die ingesteld is op de tijd van Greenwich (de nulmeridiaan) - GMT - kan uit het tijdsverschil ook de exacte lengtegraad van Antwerpen berekenen: 4 graden 24 minuten oosterlengte. Wie op 21 maart of 23 september de afstand meet tussen het bolletje en de muur waarin zich het glasraam met de opening bevindt, kan met wat eenvoudige driehoeksmeting de invalshoek van de middagzon berekenen op een "eveningsdag". Wanneer die hoek afgetrokken wordt van 90 graden geeft dit de breedtegraad van Antwerpen: 51 graden en 13 minuten noorderbreedte.

    Allemaal dingen die astronomisch en cartografisch van belang waren - in tijden voor de uitvinding van het GPS.

    Misschien een wat saaie uitleg, maar misschien ook wel nuttig om te begrijpen waarvoor dat eigenaardige lint in de vloer gebruikt werd.

  • #Dirk VDP: Wel, wel Dirk, dus niet zomaar een hebbeding, zoals ooit vermeld door een gezaghebbend persoon!...

  • Dat wist ik nu niet dat de kathedraal van A'pen een meridiaan had.
    Ken in Parijs en en Rome een kerk met een meridiaan, maar A'pen is voor mij nieuw. Ga toch eens moeten komen zien.

  • #Peter: We blijven met z'n allen bijleren hé.

  • Voor de geïnteresseerden: wie dit wil, kan zelf gaan kijken, elke dag - als de zon schijnt! - om 13u43 zomertijd / 12u43 wintertijd, en kan dan zelf ontdekken hoeveel tijdsverschil er is tussen de échte tijd en de tijd die we aflezen op onze horloge (een gevolg van internationale verdragen afgesloten in de jaren 1880-1890).

    Nog één weetje - en dan hou ik erover op - Quetelet was ook de uitvinder van de BMI (Body Mass Index - oorspronkelijk Quetelet-index) - u weet wel: het cijfer dat aangeeft of u te zwaar bent voor uw lengte.. De Amerikanen hebben dit veel later pas de naam "BMI" gegeven.

  • #Dirk: Dat is inderdaad nog een heerlijke uitsmijter. Thanks Dirk...

Post een commentaar

Optional